چرا واردات سخت‌افزارهای هوش مصنوعی از پرداخت عوارض معاف شد؟

در تصمیمی که می‌تواند نقشه راه آینده فناوری ایران را تغییر دهد، مجلس شورای اسلامی در نشست علنی امروز گامی مهم در توسعه اکوسیستم هوش مصنوعی برداشت. بر اساس مصوبه جدید، واردات تجهیزات و سخت‌افزارهای تخصصی مرتبط با هوش مصنوعی که تولید داخلی آن‌ها فعلاً امکان‌پذیر نیست، از پرداخت حقوق ورودی معاف می‌شود.

این تصمیم نه تنها به‌عنوان تسهیل‌گر رشد علمی و صنعتی کشور تلقی می‌شود، بلکه می‌تواند مسیر دستیابی به استقلال فناورانه در یکی از رقابتی‌ترین حوزه‌های جهان را هموار کند. تصویب ماده 14 طرح ملی هوش مصنوعی، نقطه عطفی در تعامل میان قانون‌گذاری و فناوری پیشرفته است که آثار آن در ماه‌های آینده در صنعت، دانشگاه و بخش خصوصی نمایان خواهد شد.

سازوکار معافیت گمرکی تجهیزات هوش مصنوعی چگونه تنظیم شد؟

طبق این مصوبه، هر نوع تجهیزات تخصصی، پردازنده‌ها و سخت‌افزارهایی که برای توسعه سیستم‌های هوش مصنوعی ضروری‌اند و در داخل کشور امکان تولید آن‌ها وجود ندارد، از پرداخت حقوق ورودی گمرکی معاف خواهند شد. این معافیت به‌عنوان بندی جدید به ماده (119) قانون امور گمرکی مصوب سال 1390 افزوده شده است.

اما اجرای این معافیت مستلزم طی فرایندی مشخص است: پیشنهاد اولیه باید از سوی سازمان ملی هوش مصنوعی ارائه شود و پس از بررسی، تأیید نهایی آن توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) انجام می‌گیرد. این فرآیند نظارتی دو مرحله‌ای مانع از سوءاستفاده‌های احتمالی شده و اطمینان می‌دهد که تنها واردات واقعی و ضروری از این معافیت بهره‌مند شوند.

جزئیات رأی‌گیری و حمایت قاطع مجلس از توسعه هوش مصنوعی

در بررسی ماده 14 طرح ملی هوش مصنوعی، مجلس با اکثریت قاطع از این تصمیم حمایت کرد. از مجموع 250 نماینده حاضر، 222 رأی موافق، 12 رأی مخالف و 4 رأی ممتنع به ثبت رسید. این آمار نشان می‌دهد که تقریباً اجماع ملی در خصوص اهمیت راهبردی هوش مصنوعی در آینده اقتصاد و صنعت کشور شکل گرفته است.

با توجه به حساسیت بالای موضوع و رقابت جهانی در زمینه توسعه هوش مصنوعی، این اقدام قانونی می‌تواند در کوتاه‌مدت هزینه‌های تحقیقاتی و زیرساختی شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌های فعال در این حوزه را به‌طور محسوسی کاهش دهد.

پیوند طرح ملی هوش مصنوعی با قانون جهش تولید دانش‌بنیان

یکی از نکات کلیدی مصوبه امروز، الحاق «صندوق ملی توسعه هوش مصنوعی» به بند (الف) ماده (18) قانون جهش تولید دانش‌بنیان است. این تصمیم به معنی آن است که منابع مالی و حمایتی این صندوق از همان مزایا و امتیازاتی بهره‌مند خواهد شد که برای صندوق‌های دانش‌بنیان در نظر گرفته شده است.

به‌این‌ترتیب، شرکت‌های فعال در زمینه هوش مصنوعی می‌توانند از مسیرهای قانونی ساده‌تر برای جذب سرمایه، دریافت تسهیلات پژوهشی و بهره‌مندی از معافیت‌های مالیاتی استفاده کنند. این گام، یکپارچگی بیشتری میان سیاست‌های حمایتی دولت و مجلس در زمینه اقتصاد دانش‌بنیان ایجاد می‌کند.

محدودیت‌ها و استثناهای مصوبه برای نهادهای خاص

در متن نهایی مصوبه، دستگاه‌های اجرایی با ماهیت نظامی، دفاعی و امنیتی از شمول مقررات این قانون مستثنی شده‌اند. این تصمیم با هدف جلوگیری از ایجاد چالش‌های امنیتی در زنجیره تأمین تجهیزات حساس و کنترل دقیق‌تر بر فناوری‌های دوگانه اتخاذ شده است.

در نتیجه، معافیت گمرکی و سایر مزایای این طرح تنها شامل بخش‌های علمی، صنعتی، پژوهشی و تجاری کشور خواهد بود. این موضوع می‌تواند تمرکز بیشتری بر بخش خصوصی و دانشگاهی برای توسعه ابزارها و الگوریتم‌های هوش مصنوعی ایجاد کند.

نظارت مستمر و گزارش‌دهی دوره‌ای بر اجرای طرح

در گام بعدی، سازمان ملی هوش مصنوعی موظف شده است تا هر 6 ماه یک‌بار گزارش عملکرد اجرای این قانون را به دو مرجع ارائه کند:

1. شورای ملی راهبری هوش مصنوعی
2. کمیسیون‌های صنایع و معادن و آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس

این سازوکار نظارتی، باعث شفافیت در روند اجرای طرح و جلوگیری از کندی یا انحراف احتمالی در مسیر اجرای آن می‌شود. همچنین، ارائه گزارش‌های دوره‌ای زمینه‌ای برای اصلاح، به‌روزرسانی و بهبود مداوم سیاست‌های مرتبط با توسعه هوش مصنوعی فراهم می‌سازد.

تأثیر اقتصادی و فناورانه این مصوبه بر اکوسیستم نوآوری ایران

این معافیت می‌تواند به‌طور مستقیم هزینه واردات تجهیزات هوش مصنوعی را برای مراکز تحقیقاتی و استارتاپ‌های فعال کاهش دهد. از سوی دیگر، تسهیل ورود سخت‌افزارهای تخصصی به کشور، باعث ارتقای توان محاسباتی و افزایش سرعت پروژه‌های مبتنی بر یادگیری عمیق، پردازش تصویر و مدل‌های زبانی خواهد شد.

به‌علاوه، شرکت‌های فعال در حوزه پردازش داده‌های کلان (Big Data)، اینترنت اشیاء (IoT) و تحلیل هوشمند نیز می‌توانند از این فرصت برای ارتقای زیرساخت‌های خود بهره‌مند شوند. این اقدام، نه‌تنها به رشد سریع‌تر فناوری کمک می‌کند، بلکه زمینه اشتغال‌زایی و صادرات خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی را نیز فراهم خواهد ساخت.

ویژگی‌ها و مزایای کلیدی مصوبه جدید مجلس در حوزه هوش مصنوعی

از منظر تحلیلی، این مصوبه را می‌توان نقطه عطفی در سیاست‌گذاری فناوری در ایران دانست. در سال‌های اخیر، نبود زیرساخت‌های سخت‌افزاری مناسب یکی از چالش‌های اصلی شرکت‌های فعال در زمینه هوش مصنوعی بود. هزینه بالای واردات پردازنده‌های گرافیکی (GPU)، سرورهای پردازش موازی و تجهیزات ذخیره‌سازی پیشرفته، موجب کندی رشد پروژه‌ها شده بود.

با اجرای این معافیت گمرکی، انتظار می‌رود در 12 ماه آینده شاهد افزایش سرمایه‌گذاری داخلی در حوزه‌های مرتبط با مدل‌های مولد (Generative AI)، پردازش زبان طبیعی (NLP) و یادگیری عمیق (Deep Learning) باشیم. همچنین، با ورود تجهیزات جدید، کیفیت آموزش مدل‌ها بهبود یافته و ایران می‌تواند در توسعه الگوریتم‌های بومی جایگاه قدرتمندتری به دست آورد.

پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال 2026، حداقل 30 درصد از پروژه‌های هوش مصنوعی فعال در ایران از مزایای این قانون بهره‌مند شوند و نرخ رشد شرکت‌های دانش‌بنیان این حوزه دو برابر میانگین فعلی شود.

جمع‌بندی

تصویب ماده 14 طرح ملی هوش مصنوعی در مجلس، اقدامی استراتژیک و هدفمند برای تسریع در توسعه فناوری‌های نوین در ایران محسوب می‌شود. این قانون با ایجاد تعادل میان حمایت مالی، تسهیل واردات تجهیزات و نظارت دقیق اجرایی، مسیر را برای شکل‌گیری اکوسیستم قدرتمند هوش مصنوعی در کشور هموار می‌کند.

در نهایت، اگر اجرای این طرح با برنامه‌ریزی دقیق و شفافیت کامل ادامه یابد، می‌تواند ایران را در مسیر تبدیل‌شدن به یکی از قطب‌های منطقه‌ای در زمینه هوش مصنوعی قرار دهد.

FAQ

1. هدف اصلی معافیت واردات تجهیزات هوش مصنوعی چیست؟
   کاهش هزینه‌های زیرساختی برای شرکت‌ها و پژوهشگران تا سرعت توسعه فناوری هوش مصنوعی در کشور افزایش یابد.
2. چه سازمان‌هایی مسئول اجرای این مصوبه هستند؟
   سازمان ملی هوش مصنوعی پیشنهاددهنده و وزارت صنعت، معدن و تجارت تأییدکننده واردات هستند.
3. آیا تمام نهادها می‌توانند از این معافیت استفاده کنند؟
   خیر، دستگاه‌های نظامی، دفاعی و امنیتی از شمول این قانون مستثنی شده‌اند.
4. زمان‌بندی ارائه گزارش‌های نظارتی چگونه است؟
   سازمان ملی موظف است هر 6 ماه یک گزارش از اجرای مصوبه به مجلس و شورای راهبری هوش مصنوعی ارائه دهد.
5. تأثیر این قانون بر اکوسیستم نوآوری چیست؟
   باعث افزایش سرعت تحقیق، توسعه، اشتغال‌زایی و جذب سرمایه در شرکت‌های فعال حوزه هوش مصنوعی خواهد شد.