وصل شدن اینترنت جهانی در ایران موضوعی است که در چند هفته اخیر توجه عمومی، کسبوکارها و رسانهها را به خود جلب کرده است. تجربه قطعی سراسری اینترنت در دیماه 1404 برای شهروندان تصویری از قطع ارتباط با جهان بیرونی، اختلال در معیشت و بیاطمینانی طولانیمدت بهجا گذاشت. احساساتی مانند اضطراب، سردرگمی و ناامیدی که برای کاربران عادی، فریلنسرها، فروشگاههای آنلاین و سایتهای خبری یکسان نبود اما همگی تحت تأثیر قرار گرفتند. این تجربه نشان داد امیدها و انتظاراتی که از «اینترنت ملی در ایران در زمان قطعی» میرفت، با هزینههای هنگفت و پیامدهای عملی فاصله دارد.
آیا با راهاندازی کانال تلگرام برای انتشار فیلمهای معرفیشده توسط نت باز 360 موافق هستید؟
پس از هفتهها قطع دسترسی، اشارههایی از اتصال مرحلهای و محدود به شبکه جهانی شنیده شده است؛ گزارشهایی که از بازگشت اندک ترافیک بینالملل و تلاش اپراتورها برای برقرارسازی مجدد خدمات خبر میدهند.
روند بازگشت و مقطع زمانی وصل شدن اینترنت جهانی در ایران
وصل شدن اینترنت جهانی در ایران در گرو تصمیمگیریهای مرحلهای و آزمون پلهای بازگردانی اتصال بوده است. گزارش ناظران بینالمللی نشان میدهد قطع گسترده از روز 18 دی 1404 آغاز شد و در روزهای پس از آن، مقامات و ناظران بینالمللی درباره زمان و چگونگی بازگشت اینترنت اطلاعرسانیهای متناوب ارائه دادند. این بازگشت از مسیرهایی مانند فعالسازی محدود خدمات جستوجو و پیامک و سپس گسترش پلکانی ترافیک بینالملل انجام شده است.
از منظر فنی، پلهای بودن پروسه به 2 دلیل اصلی صورت گرفته است. نخست، کنترل و ارزیابی ثبات شبکه و جلوگیری از موجهای ناگهانی ترافیک که میتواند زیرساخت را تحت فشار قرار دهد؛ دوم، رسیدگی به دغدغههای امنیتی و سیاستهای داخلی که مقامات بر بازگشت تدریجی تأکید کردهاند. همزمان، مانیتورهای بینالمللی مانند NetBlocks و نمودارهای ردیابی ترافیک نشان دادهاند که سطح اتصال عمومی در مرحله نخست هنوز در سطوح بسیار پایین (حدود 60 درصد) بوده است.
تاثیر وصل شدن اینترنت جهانی در ایران بر کاربران عادی و کسبوکارها
وصل شدن اینترنت جهانی برای کاربران عادی به معنی بازگشت امکان دسترسی به منابع خبری بینالمللی، پلتفرمهای ارتباطی و خدماتی است که 2 هفته قطع بودهاند. این بازگشت، حتی اگر مرحلهای و محدود باشد، به بازگشت نسبی احساس کنترل و دسترسی به اطلاعات کمک میکند؛ اما تجربه قطع طولانیمدت نیز خسارتهای روانی و عملی برجای گذاشته است. از اتلاف زمان کاری تا از دست رفتن درآمد سببشده کسبوکارها و فریلنسرها برنامهریزی بلندمدت را بازنگری کنند.
برای فروشگاههای اینترنتی و رسانهها، وصل شدن اینترنت جهانی در ایران به معنای احیای کانالهای پرداخت، بازیابی ابزارهای تحلیلی و بازگشت مخاطبان است. با این حال، کسبوکارها در کوتاهمدت با مشکلاتی همچون تأخیر در ثبت سفارشات، اختلال در سرویسدهی به مشتریان و خطرات قطعی مجدد مواجهاند؛ بنابراین بازگشت کامل عملکرد اقتصادی نیازمند تضمین پایداری اتصال و شفافیت سیاستگذاری است.
نقش اپراتورها در فرایند وصل شدن اینترنت جهانی
وصل شدن اینترنت جهانی در ایران تا حد زیادی به تصمیمگیری و همکاری عملیاتی اپراتورهای اصلی کشور بستگی داشته است. گزارشها از فعالیت اپراتورهای موبایل مانند همراه اول و ایرانسل برای بازگردانی سرویسهای بینالملل حکایت دارند؛ در برخی نقاط، بازگشت پیامک و دسترسی محدود به موتورهای جستوجو و پلتفرمها ابتدا از طریق مسیرهای اپراتوری صورت گرفت.
اپراتورها باید در 2 حوزه همزمان عمل کنند. بازگردانی فنی مسیرهای بینالملل و مدیریت انتظارات کاربران. از دید زیرساختی، اتصال مجدد نیازمند هماهنگی با نقطههای خروجی بینالمللی، برقراری مسیرهای BGP و اطمینان از ظرفیت کافی است. از منظر کاربری، اطلاعرسانی شفاف و پیشنهاد راهکارهای موقت (مثل استفاده از سرویسهای جایگزین داخلی یا کشینگ) به کاهش اضطراب و ایجاد اعتماد کمک میکند.
چه شد که هزینههای سنگین اینترنت ملی اثربخشی لازم را نداشت؟
انتظار توسعه اینترنت ملی در طول سالها این بوده که دسترسیهای ضروری داخلی را پایدار نگاه دارد و در شرایط بحرانی حداقل خدمات حیاتی را حفظ کند. با این حال، قطع سراسری نشان داد که میلیاردها دلار سرمایهگذاری در برخی مقاطع نتوانسته تضمین کند که ارتباطات عمومی در برابر تصمیمات سراسری محافظت شوند؛ این تناقض بین انتظارات و واقعیت عملیاتی پیامدهای اقتصادی و اجتماعی جدی به همراه داشت.
علاوه بر هزینههای مالی، شکست در فراهم آوردن اتکاپذیری شبکه موجب تضعیف اعتماد عمومی و سرمایهگذاری فناوری شده است؛ شرکتهای استارتاپی و کسبوکارهای دیجیتال اکنون در ارزیابی ریسک خود باید این تجربه را مدنظر قرار دهند و برای احتمال قطعی مجدد برنامههای پشتیبان فنی و تجاری طراحی کنند.
وضعیت اتصال: آیا «متصل شدن 61درصدی اینترنت جهانی در ایران» واقعیت دارد؟
گزارشهای رسمی و تحلیلگرهای ترافیک شبکه نشان دادهاند که در مراحل اولیه بازگشت، درصد اتصال بینالملل بسیار پایین بوده است و برخی منابع اشاره به ارقام متفاوت مثلا حدود 1 تا 2 درصد نمودهاند. حالا عدد 61درصد امیدوارکننده شده است. اعداد رسمی ناپایدار و وابسته به معیارهای مختلف گزارشدهیاند.
در عمل، نمونههای محلی از افزایش محدود ترافیک بینالملل وجود داشته است؛ اما برای بازگشت قابلاطمینان و پایدار به درصدهای بالاتر، نیاز به بازگشت کامل مسیرها، رفع فیلترینگهای فنی و افزایش ظرفیت شبکه است. همچنین باید توجه داشت که دادههای ردیابی ترافیک بینالملل معمولاً تاخیری و وابسته به دسترسی پایشکنندگان خارجی است.
پیامدهای اقتصادی و بازگشت به فعالیت پس از وصل شدن اینترنت جهانی در ایران
وصل شدن اینترنت جهانی میتواند به بازگشت فعالیتهای صادرات دیجیتال، بازاریابی بینالمللی و خدمات ابری منجر شود؛ اما میزان بازگشت سودآوری وابسته به ثبات اتصال و رفع موانع پرداخت بینالمللی است. بسیاری از کسبوکارهای دیجیتال در دوره قطعی درآمدهای خود را از دست دادند و بازسازی زنجیرههای فروش و ارتباط با مشتری زمانبر خواهد بود.
سرمایهگذاران و پلتفرمهای خارجی نیز در کوتاهمدت دیدگاه محتاطانهای خواهند داشت؛ شفافیت در سیاستگذاری، تضمین حقوقی برای امنیت دادهها و تعهد به پایداری شبکه از عوامل کلیدی برای بازگشت سرمایهگذاری و اعتماد بینالمللی است. در سطح کلان، کاهش اختلالها و فراهم شدن دسترسی به خدمات بینالملل میتواند به بازسازی سریعتر اقتصاد دیجیتال کمک کند، اما این مسیر مستلزم حل چالشهای فنی و حقوقی است.
